مرکز خدمات روانشناسی و مشاوره آوین
Avin Counseling and Psychology Center

   تعصب، سازه های شخصی جرج كلی ودیدگاه عالیجناب مولانا
دوشنبه ۸ اسفند ۱۳۹۰
 
نویسنده:علي بابايي
مترجم: 
منبع: 

انسان‌ها وقایع را به روش خود تعبیر می‌كنند؛ یعنی آنچه را حقیقت بیرونی درنظر می‌گیرند و آنچه را حاصل اطلاعات تجربه‌شده خود می‌دانند با الگوهای ذهنی خویش تفسیر و طبق آن احساس و رفتار می‌كنند. ما از طریق الگوهای شفاف یا شابلون‌هایی كه از واقعیت‌های دنیای اطرافمان ترسیم می‌كنیم به دنیا می‌نگریم. این الگوها مانند عینك‌های آفتابی با شیشه‌های رنگی‌اند كه نور را فیلتر می‌كنند. هرچه به چشم ما راه می‌یابد، بعد از گذر از این شیشه، فیلتر و تبدیل به چیزی می‌شود كه دوست داریم از دنیا دریافت كنیم. بدین‌ترتیب، دو فردی كه با دو عینك رنگی متفاوت، یكی سبز و دیگری زرد، به دنیا می‌نگرند برداشت‌های متفاوتی از آن خواهند داشت.

پیش چشمت داشتی شیشه كبود
لاجرم دنیا كبودت می‌نمود

فرضیه‌ها و الگوهایی كه برای درك و سازماندهی جهان اطرافمان می‌سازیم نیز همین‌گونه‌اند. ما الگوهای خاصی را برای درك و مشاهده جهان می‌سازیم و از خلال آن‌ها به دنیا نگاه می‌كنیم و معنای خاصی به آن می‌دهیم.
جرج كلی، روان‌شناس معروف امریكایی، در نظریه «روان‌شناسی سازه‌های شخصی»، نام این الگوهای خاص را سازه‌های شخصی گذاشته است. منظور از سازه، نحوه نگرش و برداشت فرد از رویدادهای موجود در دنیای اوست. نقش سازه شبیه فرضیه در نظریه‌‌ای علمی است. درواقع، سازه فرضیه‌ای است كه شخص به آن شكل می‌دهد و برای تفسیر رویدادهای زندگی از آن استفاده می‌كند. این سازه‌ها لزوماً با حقیقت منطبق نیستند و چه بسا برداشت‌های ناقص یا نادرست ما از آن باشند و فقط به این علت كه با آن‌ها راحت هستیم یا نوع دیگری از نگرش را نیاموخته‌ایم، از آن‌ها برای تفسیر جهان استفاده می‌كنیم.
افراد با این فرض، كه این سازه‌‌ها واقعیت‌های زندگی روزمره را پیش‌بینی می‌كنند و آن‌ها را توضیح می‌دهند، رفتار می‌كنند. ولی مشكل این است كه هر كس تصور می‌كند سازه شخصی‌اش عین حقیقت است و نمی‌داند كه عینكی بر چشم دارد كه حقیقت را تحریف می‌كند و آن را متناسب با سازه شخصی و الگوهای ذهنی او می‌سازد و مسئله زمانی دشوارتر می‌شود كه فرد، با زور یا بازی۴، از دیگران بخواهد كه حقیقت را آن‌طور كه او درك می‌كند درك كنند؛ یعنی خطاهای شناختی۵ ناشی از سازه‌های خود را عین حقیقت بپندارد و دیگران را نیز مجبور كند تا مثل او فكر كنند و به دنیا بنگرند.

از نظرگاه است ای مغز وجود
اختلاف مؤمن و گبر و جهود

افراد با روش خاص خود به دنیا می‌نگرند و واقعیت ذهنی خویش را می‌آفرینند، بنابراین محدود بودن هر فرد در چارچوب سازه‌های شخصی خود باعث می‌شود فقط بخشی از حقیقت را دریافت كند. تعصب و مطلق‌نگری نتیجه وابستگی به نوعی سازه شخصی است؛ یعنی زدن عینكی خاص، به دور از تأمّل و دوباره‌سنجی.

سخت‌گیری و تعصب خامی است
تا جنینی كار خون‌آشامی است

انسان آزاد و آگاه می‌تواند بدون تعصب به دنیا بنگرد و هر زمان با ایده‌ای بهتر و منطقی‌تر روبه‌رو شود، از باورهای پیشین خود دست بكشد، تعصب و یكسو‌نگری را كنار بگذارد، و به سوی حقیقت روشن‌تری كه متناسب با امروز اوست پیش برود. او مطلق‌نگر نیست؛ یعنی سازه‌ای خشك و انعطاف‌ناپذیر را تا ابد در ذهن نگه نمی‌دارد و توانایی مدیریت و مواجهه با حقایق اطراف خود را دارد.

پس بد مطلق نباشد در جهان
بد نسبی باشد این را هم بدان

او قضاوت‌های اخلاقی و خوب‌وبد كردن دیگران را كنار می‌گذارد؛ چون مدام سازه‌های شخصی جدیدتر و مناسب‌تری می‌‌یابد و تعبیرش از دنیا متعصبانه و كوته‌اندیشانه نیست.

خانه را من روفتم از خوب‌وبد
خانه‌ام پر گشت از نور احد

او می‌داند كه نوع نگرش و برداشتش از دنیا نسبی است و باورهای مطلق‌نگرانه‌اش حامل سازه‌های ناقصی است كه به‌علت ترس از خروج از حوزه امن۶ خود به آن‌ها وابسته است. دیدگاه فرد متعصب درباره دنیا، انسان‌ها، ایده‌ها، و عقاید مختلف همانند سازه و عینك او محدود است. او خود را از رو‌به‌رو شدن با زندگی و ارتباطات متنوع محروم می‌كند.

آن یكی در چشم تو باشد چو مار
هم وی اندر چشم آن دیگر نگار
زانكه در چشمت خیال كفر اوست
وان خیال مؤمنی در چشم دوست

تجدید نظر در سازه‌های فردی فرایندی ضروری و مداوم است. اگر سازه‌های ما اصلاح نشوند، نمی‌توانیم با موقعیت‌های جدید تماس سالم برقرار كنیم. درنتیجه سازگاری خود را از دست می‌دهیم، به دنیا و دیگران بدبین می‌شویم و می‌هراسیم.
جرج كلی انعطاف‌پذیری انسان سالم، برای به‌وجود آوردن سازه‌های جدیدتر، را تناوب‌گرایی سازنده نامیده است. انسان ناسالم با سازه‌های شخصی و عینك‌هایی كه از گذشته به چشم دارد كنترل می‌شود؛ در‌حالی‌كه انسان سالم می‌تواند آزاد باشد، سازه‌هایی متناسب با حقیقت جهان خود و جامعه‌اش بسازد، منعطف باشد، و گستره وسیع‌تری از جهان را درك كند.

اندك‌اندك خوی كن با نور روز
ورنه خفاشی بمانی بی‌فروز
این جهان پر آفتاب و پر ز ماه
تو بهشته سر فروبرده به چاه


تعداد بازدید: ۲۴۸۳
 

خانه |تازه ها | دانستنی های روانشناسی | کارگاه های آموزشی | صحبت با مشاور | آزمون های روانشناسی | درباره ما | تماس با ما | En| FAQ